Bazy danych > Vademecum > K > Klon pospolity i klon polny  

Baza danych – Vademecum
(Użytkowe gatunki drewna)


KLON POSPOLITY
(Acer platanoides L.)

KLON POLNY (paklon)
(Acer campestre L.)

 


Klon pospolity
rys. Stanisław Spława-Neyman



Nazwy handlowe i regionalne

Klon pospolity (Polska), Lön, Spidslön (Dania), Erable plane, Iseron (Francja), Spitzahorn, Lenne (Niemcy), Laytura (Szwajcaria), Skögslön (Szwecja), Akag (Turcja), European maple, Norway magle (Wielka Brytania), Acero riccio, Cerfico (Włochy)

Klon polny, paklon (Polska), Navr (Dania), Erable champetre, Aceraille (Francja), Feldahorn, Massholder (Niemcy), Ajerable, Orzerablo (Szwajcaria), Sendebad ag (Turcja), Field maple (Wielka Brytania), Acero campestre, Loppio, Festucchio (Włochy)

Oznaczenia botaniczne

gromadaAngiospermatophyta (okrytozalążkowe)
klasa - Dicotyledonopsida (dwuliścienne)
rodzina- Aceraceae (klonowate)
rodzaj - Acer (klon)
gatunek- Acer platanoides L. (klon pospolity),
  Acer campestre L. (klon polny, paklon)

Gatunki podobne do klonu pospolitego

Acer cordifolium Uechtr.rt Sintensis, A. dobrudschae Pax., A. fallax Pax., A. laetum C.A. Mey,A. platanifolium Stokes, A. pseudoplatanus Falc., A. rotundum Dulac.

Gatunki podobne do klonu polnego

Acer austriacum Tratt., A.collinus Ten., A. silvestre Wender, A. suberosum Dumort, A. trilobum Gilib.

 


Klon pospolity - pokrój ogólny drzewa
fot. K. Frydel

Występowanie

Klon pospolity - swoim zasięgiem obejmuje zachodnią Europę. Na północy sięga południowej części Płw. Skandynawskiego i południowej Finlandii. Na południu sięga Pirenejów i Płw. Bałkańskiego. Brak jest naturalnego występowania klonu pospolitego w Anglii. W Polsce występuje na terenie całego kraju, przede wszystkim na nizinach. W górach rośnie zaledwie do1100 m n.p.m. Występuje w lasach mieszanych z bukiem i lipą.

Klon polny - występuje w Polsce i Azji; w Polsce rzadziej spotykany w stanie naturalnym. Dorasta do 25 m wysokości (na Kaukazie). Cechą charakterystyczną jest kąt ustawienia skrzydlaków - 180° (patrz rysunek). Spotykany na terenie całej Polski za wyjątkiem części płn.-wschodniej.


Charakterystyka

Klon pospolity - jest niższy od jawora; na ogół osiąga wysokość do 20 m i pierśnicę do 90 cm. Pień regularny i dobrze wyrośnięty. Kora niezbyt gruba, czerwonawo-brązowa i podłużnie spękana, z wiekiem czarnawa. Liście - wcięcia między klapami zaokrąglone, liście zakończone ostro, kępki włosków od spodu, w ogonkach przewody z sokiem mlecznym. Drewno budową i rysunkiem przypomina drewno


 Liście i owoce klonu -
pospolitego i polnego
rys. Stanisław Spława-Neyman

jawora, jest jednak nieco ciemniejsze, lecz jaśniejsze niż klonu polnego. Promienie rdzeniowe mniej wyraźne, przyrosty często mają przebieg falisty. Drewno nieco czerwonawe, sprężyste, o dobrych właściwościach na zginanie i odporne na ściskanie bardziej niż drewno jawora, lecz mniej trwałe. Beztwardzielowe.

Klon polny - wysokość do 15 m i pierśnica do 40 cm, często w formie krzewiastej. Kora zawierająca korek jest gruba i głęboko podłużnie spękana, szarobrunatna. Drewno ma bardziej czerwoną barwę niż jawor i klon pospolity. Przyrosty roczne nieostre i przeważnie o przebiegu falistym. Drewno ma ciemne plamki rdzeniowe. Drewno części korzenioweji najniższych partii pnia bardzo dekoracyjne. Budową i rysunkiem ogólnie przypomina dwa wcześniej wymienione gatunki klonu. Nie jest ono odporne na warunki atmosferyczne, ale w stanie suchym jest trwałe. Drewno jest twarde, ciężkie, bardzo sprężyste i bardzo łupliwe. W trakcie suszenia wykazuje niewielką tendencję do pękania i paczenia.
Właściwości fizyczne i mechaniczne drewna klonu pospolitego i paklonu są bardzo zbliżone.

Obróbka mechaniczna: skrawanie łatwe, struganie, frezowanie i szlifowanie - dobre; przypala się przy piłowaniu i frezowaniu.

Suszenie: skłonności do paczenia i pęknięć desorpcyjnych przy suszeniu sztucznym; wrażliwe na zmiany wilgotności otaczającego powietrza.





Liść klonu pospolitego 
fot. K. Frydel

Wykańczanie powierzchni:  ogólnie dobre; drewno dobrze się barwi, poleruje się średnio; nanoszenie politury - średnie.

Inne: należy unikać parzenia drewna; proces ten powoduje zmianę barwy na ciemniejszą oraz występowanie plam. Drewno dość odporne na działanie kwasów, mało odporne na działanie zasad. Daje się nasycać.

Właściwośc i fizyczne: gęstość w stanie zupełnie suchym 520-620-770 kg/m3, gęstość przy wilgotności 12-15% 560-660-810kg/m3, gęstość po ścięciu 950 kg/m3, skurcz: wzdłuż włókien 0,5%, w kierunku promieniowym 3,2%, w kierunku stycznym 8,4%, objętościowy12,1%.

Właściwości mechaniczne: wytrzymałość na zginanie statyczne 114-137 MPa, moduł sprężyst. przy zgin. stat. 11300-12100 MPa, wytrzymałość na ściskanie 59-68 MPa, wytrzymałość na rozciąganie II100-155 MPa, wytrzymałość na rozciąganie ^ ok.65 MPa, wytrzymałość na ściskanie 9-12 MPa, udarność 6,5-6,8 J/cm2, twardość Brinella II 62 MPa, twardość Brinella ^ 29 MPa.

Zastosowanie: drewno klonu pospolitego i polnego jako drewno o lepszych właściwościach mechanicznych w stosunku do jawora jest częściej stosowane w konstrukcjach. Poza tym stosuje się je na okleiny skrawane, rzadziej łuszczone; fryzy, półfabrykaty; do wyrobu mebli, instrumentów muzycznych (mechanizmy pianin i fortepianów, boki i dna instrumentów muzycznych), w przemyśle samochodowym, budowie wagonów; na deszczułki posadzkowe, części maszyn, wyroby kołodziejskie, narzędzia, rękojeści, drobny sprzęt kuchenny, prawidła obuwnicze, obcasy; galanterię drewnianą, oprawy szczotek, ramiączka, zabawki, futerały i części sprzętu laboratoryjnego, wyroby snycerskie.


Drewno klonu pospolitego
fot. Stanisław Spława-Neyman

Różne

Klon pospolity - najstarszy opisany klon (Pacyniak 1992) rośnie w Kamienicy - wieś, woj. nowosądeckie. Ma on obwód 459 cm, pierśnicę 118,5 cm, wysokość 28,5 m. Klon od dawna był bóstwem. Drzewo to opiekowało się nie tylko żywymi, ale i zmarłymi.
Tak zwana "grobowa deska", na której kładziono umierających aby mieli łatwiejszy zgon, a także umarłych - to była deska klonowa. Otóż klon miał magiczną moc odpędzania diabła. Deska grobowa nie mogła być malowana. Ten kto chciał pomóc klonowi (desce klonowej) w odpędzaniu diabła, pukał w tę deskę, którą notabene wykładano na rozstajnych drogach po pogrzebie, aby duch mógł spocząć w swojej wędrówce w zaświaty. Stąd tak zakorzeniony zwyczaj "pukania w niemalowane drewno" sięga głęboko w stare poglądy i przesądy. Często powtarzane powiedzenie "dochować wiary do grobowej deski" też ma stary rodowód.
Klon pospolity różni się od jawora tym, że blaszki liściowe ma cienkie i bardziej szpiczasto zakończone klapy (stąd niemiecka nazwa Spitzahorn). W ogonku liściowym są przewody z sokiem mlecznym. Jednak najbardziej klony różnią się między sobą owocami - skrzydlakami. Najbliżsi "krewni" klonu pospolitego znani są z wytwarzania syropu klonowego - soku zawierającego duże ilości cukru (Acer saccharum). To święte drzewo Indian dziś także jest w pewien specyficzny sposób czczone przez białych, jako że liść klonowy jest godłem Kanady. Taki klon cukrowy rośnie - sprowadzony do Polski - np.w Żelazowej Woli. Bardzo pospolity jest w Polsce introdukowany klon jesionolistny(jesionoklon) Acer negunod z Ameryki Płn. Ma on małe wymagania i jako gatunek, którego owoce łatwo kiełkują, szybko się rozprzestrzenia.
Na terenach zieleni i w parkach sadzi się cały szereg gatunków i odmian klonów, gdyż jesienią klony mają bardzo barwne liście. Liczne gatunki i odmiany mają barwy od cytrynowożółtej do głębokiej czerwieni. Do takich ozdobnych, najpiękniejszych odmian - zdaniem p. Zielińskiej 1988 - należy klon palmowy Acer palmatum, pochodzący z Ameryki Płn.

Opracowanie:
doc. dr inż. Stanisław Spława-Neyman
mgr inż. Zofia Owczarzak

Centrum CertyfikacjiLaboratorium BadawczeDREWNO-WOODMedal im. M. OczapowskiegoPlatforma TechnologicznaRejestr - IPPCRejestr - IPPC zamówienia publiczne
© 2006 Instytut Technologii Drewna