DREWNO. Prace naukowe. Doniesienia. Komunikaty - NR 177 2007

27,00 PLN Zamów

ISSN 1644-3985
 

Spis treści


PRACE NAUKOWE 
 
Romann Glowacki, Wojciech Cichy:
Energetyczne wykorzystanie drewna w aspekcie ogólnych regulacji prawnych w Polsce i w Niemczech
5
Krzysztof Michalec:
Jakość surowca świerkowego (Picea abies [L.] Karst.) pochodzącego z głównych ośrodków i zasięgów jego występowania w Polsce
57
Waldemar Moliński, Agnieszka Marcinkowska: 
Związki pomiędzy parametrami makrostrukturalnymi drewna sosny (Pinus sylvestris L.) a prędkością propagacji fal ultradźwiękowych wzdłuż włókien (ang.)
79 
Jerzy Karyś:
Możliwości wykorzystania metody rezonansowej w ocenie postępu korozji biologicznej drewna i konstrukcji drewnianych (ang.)
91
Helmut Bauch, Rico Emmler, Detlef Krug, Ingrid Fuchs: 
Pokrycia proszkowe na materiałach drewnopochodnych - szanse, wymagania względem materiałów i technologii powlekania, właściwości powierzchni, możliwe do osiągnięcia z wykorzystaniem powłok proszkowych termoutwardzalnych i utwardzanych promieniowaniem UV (ang.)
101 
Jarosław Banecki, Zofia Krzoska-Adamczak: 
Badania porównawcze wybranych metod stosowanych w ocenie odporności powierzchni meblowych na zarysowanie (ang.) 
119 
Grzegorz Kowaluk, Piotr Beer, Bartosz Pałubicki, Iwona Frąckowiak: 
Różne formy stępienia ostrzy podczas frezowania płyt wiórowych z wiórów drzewnych i cząstek słomy rzepakowej (ang.)
139 

DONIESIENIA 
 
Aleksandra Dziewanowska-Pudliszak, Anna Tymek, Magdalena Czajka, Przemysław Gaca: 
Badania porównawcze emisji formaldehydu ze sklejki znormalizowanymi metodami europejskimi i metodą japońską
149

KOMUNIKATY   
 
Ewa Ratajczak: 
Przyspieszenie innowacji strategicznym celem sektora leśno-drzewnego 
161 
Grzegorz Kowaluk, Jakub Sandak: 
Problematyka drewna wielkowymiarowegow Akcji COST E40
165
Magdalena Nowaczyk-Organista, Zofia Krzoska-Adamczak: 
Odporność na zimne płyny jako główne kryterium klasyfikacji powierzchni meblowych - wyniki badań międzylaboratoryjnych (ang.)
171 
 
SYLWETKI UCZONYCH
 
Andrzej Grzywacz:
Jubileusz Profesora Jerzego Ważnego - członka rzeczywistego PAN
181 

 

Streszczenia

 

PRACE NAUKOWE

Romann Glowacki, Wojciech Cichy: 
Energetyczne wykorzystanie drewna w aspekcie ogólnych regulacji prawnych w Polsce i w Niemczech

Praca jest porównaniem energetycznego wykorzystania drewna w Niemczech i w Polsce. Udowadnia ona, że narodowe systemy wsparcia finansowego w Niemczech i regulacji kwotowych w Polsce w połączeniu z handlem certyfikatami pochodzenia stymulują popyt na rynku surowców drzewnych. Ponadto praca charakteryzuje i porównuje ogólne regulacje prawne dotyczące energetycznego wykorzystania drewna zarówno w Niemczech, jak i w Polsce.
Trzy rynki surowców drzewnych, a mianowicie drewno leśne, przemysłowe odpady drzewne i drewno poużytkowe są szczegółowo opisywane i poddane badaniom odnośnie do ich potencjalnej wielkości zasobów i ich praktycznego wykorzystania w otrzymywaniu energii. W Niemczech rezerwy znajdują się wyłącznie w obszarze drewna leśnego, natomiast w Polsce w obszarze drewna leśnego i poużytkowego.
Analiza struktur wykorzystania wykazuje znaczne różnice pomiędzy tymi dwoma krajami, zwłaszcza w zakresie drewna poużytkowego. W Niemczech uznawane jest ono głównie za paliwo wykorzystywane w gospodarce energetycznej i sprzedawane na rynku drewna poużytkowego. Z kolei w Polsce ten rodzaj drewna jest stosunkowo rzadko wykorzystywany na skalę przemysłową w tym sektorze, częściej stosuje się go w zastępstwie węgla w gospodarstwach domowych. Ponadto prawne regulacje dodatkowo utrudniały powstanie rynku drewna poużytkowego i nie zaliczały zanieczyszczonego drewna poużytkowego do biomasy.

Krzysztof Michalec: 
Jakość surowca świerkowego (Picea abies [L.] Karst.) pochodzącego z głównych ośrodków i zasięgów jego występowania w Polsce

W artykule przedstawiono wyniki badań dotyczących porównania jakości surowca świerkowego pochodzącego z dwóch zasięgów jego występowania w Polsce (północno-wschodniego i południowo-zachodniego) oraz w obrębie zasięgu południowo-zachodniego z dwu ośrodków - sudeckiego i karpackiego. Porównywano zarówno strukturę jakościowo-wymiarową surowca drzewnego, jak i występowanie wad drewna wpływających na wyniki klasyfikacji. Otrzymane rezultaty nie dostarczyły jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: drewno, którego świerka nizinnego czy górskiego jest jakościowo lepsze?

Waldemar Moliński, Agnieszka Marcinkowska: 
Związki pomiędzy parametrami makrostrukturalnymi drewna sosny (Pinus sylvestris L.) a prędkością propagacji fal ultradźwiękowych wzdłuż włókien (ang.)

W pracy analizowano wpływ parametrów makrostrukturalnych drewna, szerokości przyrostów rocznych i udziału drewna późnego w przyroście rocznym, różnych tkanek drewna sosny (Pinus sylvestris L.) a prędkością propagacji fal ultradźwiękowych w kierunku wzdłuż włókien. Na podstawie zmierzonej prędkości propagacji fal ultradźwiękowych obliczono soniczny moduł sprężystości drewna oraz ścian komórkowych. Badania przeprowadzono na drewnie młodocianym, dojrzałym oraz naciskowym.

Jerzy Karyś: 
Możliwości wykorzystania metody rezonansowej w ocenie postępu korozji biologicznej drewna i konstrukcji drewnianych (ang.)

Przeprowadzone i poddane analizie badania dotyczyły wpływu wymuszonych drgań harmonicznych w elementach drewnianych na możliwość oceny właściwości mechanicznych drewna. Częstotliwość podstawowych drgań własnych w chwili zachodzenia rezonansu mechanicznego pozwoliła określić wytrzymałość na rozciąganie podczas zginania, dynamiczny moduł sprężystości drewna i jednocześnie ocenić czułość aparatury badawczej oraz dokładność pomiaru. Parametry te uzyskać można szybko i z dużą dokładnością generując drgania giętne przy odpowiednim podparciu elementów próbnych.
Badaniom poddano również wybrane konstrukcje drewniane, a mianowicie konstrukcje jętkowe, płatwiowo-kleszczowe z węzłem Molera oraz konstrukcje z częściowym lub pełnym pokryciem dachowym, uzyskując możliwość oceny wpływu zaprogramowanych uszkodzeń na częstotliwość drgań własnych konstrukcji w chwili występowania rezonansu mechanicznego.
Badania przeprowadzone za pomocą metody rezonansowej pozwoliły także określić stopień degradacji elementów drewnianych przy zaprogramowanym uszkodzeniu tych elementów, jak ma to miejsce podczas korozji biologicznej, w I, II lub III stopniu zniszczenia. Zależności te opisano wzorami matematycznymi.

Helmut Bauch, Rico Emmler, Detlef Krug, Ingrid Fuchs: 
Pokrycia proszkowe na materiałach drewnopochodnych - szanse, wymagania względem materiałów i technologii powlekania, właściwości powierzchni, możliwe do osiągnięcia z wykorzystaniem powłok proszkowych termoutwardzalnych i utwardzanych promieniowaniem UV (ang.)

Zarówno producenci płyt MDF jak i producenci powłok proszkowych znacznie rozwinęli swoje techniki wytwórcze. Znacząco poprawiła się jakość materiałów bazowych, a warunki utwardzania, które obecnie określają współczynniki 130oC/ 5min, jeszcze dwa lata temu były poza wszelkim wyobrażeniem.
W celu dokonania ostatecznego przełomu w meblarstwie trzeba jeszcze ukończyć pewne prace rozwojowe. Spodziewany jest sukces w produkcji gładkich powłok od powłok o wysokim połysku do powłok wykonanych w satynowym macie. Bardzo drobne, trudne do wyczucia struktury, jakimi są proszki LB, pozwalają już częściowo osiągnąć ten cel, jednak wytworzenie lakierów o wysokim połysku na płytach MDF ciągle jeszcze pozostaje odległe zadanie. Zadanie to jest już w zasadzie możliwe do wykonania z zastosowaniem powłok proszkowych UV, jednakże nie w technologii powlekania jedną warstwą, lecz z zastosowaniem pośredniego gruntowania lakieru płynnego lub proszkowego. Pod tym względem zastosowanie termowygładzania, która to technologia została opracowana w Instytucie Technologii Drewna w Dreźnie, jest rozwiązaniem nowym.
Firmy wykonujące powłoki płytowe są często zainteresowane poszerzeniem wachlarza świadczonych usług o wykonywanie powłok proszkowych na płytach MDF. Płyty MDF są materiałem o całkowicie innych właściwościach aniżeli części metalowe. Wykonawcy powłok nie znają takich cech płyt MDF jak duży opór elektryczny, niskie przewodnictwo cieplne oraz porowatość. Właściwości higroskopijne wymagają wprowadzenie modyfikacji w zakładzie i technologii. Parametry wewnątrz zakładu oraz kontrola temperatury w procesie aplikacji muszą być dokładnie dopasowane do właściwości płyt MDF oraz systemu powlekania proszkowego.
Z drugiej strony, restrukturyzacja branży meblarskiej, która w zakresie obróbki powierzchni zmierza do tworzenia odrębnych centrów nakładania powłok meblarskich, z pewnością ma sens. Zakłady zajmujące się wykonywaniem powłok proszkowych cechują się wysoką produktywnością, jednakże wymagają też dużych nakładów inwestycyjnych. Zatem będą one opłacalne jedynie wówczas, gdy zostaną w pełni wykorzystywać moce produkcyjne. Moce produkcyjne większości zakładów kształtują się na poziomie około 2000 elementów czołowych w czasie jednej zmiany. Taka liczba elementów nieczęsto jest produkowana w sposób ciągły przez pojedynczego wytwórcę mebli kuchennych, łazienkowych czy biurowych.
Nowe właściwości powłok proszkowych, takie jak odporność na warunki pogodowe, otwierają możliwości w zakresie innych podłoży, zarówno WPC jak i SMC, które mają prawie takie same cechy jak podłoże MDF. 
Nadal wywierana jest presja legislacyjna, której wyraz stanowią dokumenty: Przewodnik EU-VOC oraz Regulacja ws. Emisji stanowiąca część Niemieckiej Regulacji ws. Rozpuszczalników /DLM-V/, zgodnie z którymi również małe i średnie przedsiębiorstwa muszą zmienić sposoby obróbki powierzchni. Uwolnienie się od rozpuszczalników, duża wydajność materiałowa osiągana poprzez recykling i powtórne wykorzystanie nadmiaru rozpylanego środka do powlekania powierzchni (odpady nie stanowią tu problemu), jak również oszczędność czasu i energii poprzez stosowanie metody powlekania jedną warstwą, powinny stanowić wystarczający powód, aby skoncentrować się na powłokach proszkowych.

Jarosław Banecki, Zofia Krzoska-Adamczak: 
Badania porównawcze wybranych metod stosowanych w ocenie odporności powierzchni meblowych na zarysowanie (ang.)
 

Praca stanowi kontynuację badań, których efektem było opracowanie oryginalnej metody oceny odporności powierzchni mebli na zarysowanie i jest kolejnym etapem w procesie walidacji tej metody.
Celem pracy było porównanie trzech różnych metod badania odporności powierzchni mebli na zarysowanie, poprzez określenie podstawowych cech tych metod takich jak: powtarzalność końcowego wyniku i różnicowalność wykończeń meblowych oraz zbadanie korelacji pomiędzy wynikami uzyskanymi przy zastosowaniu porównywanych procedur badawczych.
Zakres pracy obejmował przeprowadzenie badań odporności na zarysowanie różnych powierzchni meblowych wykończonych pokryciami lakierowymi przezroczystymi, kryjącymi, termoplastyczną folią PVC, powłoką laminową wytworzoną w krótkim cyklu oraz laminatem HPL.
W pracy stosowano znormalizowane metody badania odporności powierzchni mebli na zarysowanie według EN 438-2:1991 i SIS 839117:1973 oraz opracowaną wspólnie z europejskimi partnerami w ramach projektu FUNFACE nową metodę według CEN/TS 15186:2005. Metody te były przedmiotem porównania dokonanego w toku badań.
W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono, że metoda badawcza według EN 438-2 charakteryzuje się największą powtarzalnością (100%) końcowej oceny odporności na zarysowanie, podczas gdy procedury badawcze według CEN/TS 15186 oraz SIS 839117 wykazują mniejszą powtarzalność (90%). Największe różnicowanie badanych powierzchni meblowych ze względu na ich odporność na zarysowanie umożliwia metoda badawcza według CEN/TS 15186, mniejszą zapewnia procedura według SIS 839117, a najmniejszą metoda według EN 438-2. Nowa metoda badania odporności powierzchni mebli na zarysowanie wykazuje korelację liniową z metodą określoną w normie SIS 839117. Przeprowadzone analizy pozwalają stwierdzić, że może ona zastępować procedurę według SIS 839117. Ponadto, w wyniku badań potwierdzono, że metoda według EN 438-2:1991, ze względu na dużą powtarzalność oraz małą przydatność do różnicowania wykończeń meblowych jest odpowiednia do badania odporności jedynie wybranej grupy wykończeń tj. laminatów HPL oraz powłok laminowych wytworzonych w krótkim cyklu. W tym znaczeniu metoda opisana w normie EN 438-2:1991 jest komplementarna wobec nowej procedury badawczej określonej w CEN/TS 15186.

Grzegorz Kowaluk, Piotr Beer, Bartosz Pałubicki, Iwona Frąckowiak: 
Różne formy stępienia ostrzy podczas frezowania płyt wiórowych z wiórów drzewnych i cząstek słomy rzepakowej (ang.)

Celem pracy było scharakteryzowanie zużycia ostrzy skrawających podczas frezowania dwóch różnych materiałów: płyt wiórowych wytworzonych z wiórów drzewnych i płyt wiórowych z cząstek słomy rzepakowej. Badania wykazały, iż nawet w przypadku, kiedy średnie stępienie jest podobne, postać zużycia jest różna. Zużycie ostrzy obrabiających płyty wiórowe z wiórów drzewnych było bardziej nieregularne, z wyraźnie zaznaczonym wpływem warstw zewnętrznych płyt wiórowych oraz zużyciem katastroficznym. Zużycie ostrzy obrabiających płyty wiórowe wytworzone z cząstek słomy rzepakowej było bardziej wyrównane.

DONIESIENIA

Aleksandra Dziewanowska-Pudliszak, Anna Tymek, Magdalena Czajka, Przemysław Gaca: 
Badania porównawcze emisji formaldehydu ze sklejki znormalizowanymi metodami europejskimi i metodą japońską

Przedstawiono wyniki badań emisji formaldehydu z prób sklejek wykonane metodą komorową, analizy gazowej i eksykatorową. Wykonane badania porównawcze po-zwoliły na skorelowanie wyników badań uzyskanych znormalizowanymi metodami europejskimi  EN 717-1:2004 i PN- EN 717-2:1999 a oznaczonymi metodą japoń-ską  JIS A 1460:200

KOMUNIKATY

Ewa Ratajczak: 
Przyspieszenie innowacji strategicznym celem sektora leśno-drzewnego
 

Początek 2007 roku przyniósł istotne zmiany w polityce Unii Europejskiej dotyczącej zwiększania konkurencyjności państw unijnych przez kreowanie i wdrażanie innowacji w każdej dziedzinie życia gospodarczego. Istotą nowego podejścia, które znalazło wyraz w zasadach 7. Programu Ramowego UE, jest kierowanie środków wspomagających badania i rozwój bezpośrednio do przedsiębiorców. Zapoznanie z nowymi regułami i mobilizacja przedstawicieli europejskiego sektora leśno-drzewnego do działań prowadzących do wzrostu konkurencyjności gospodarki Europy to cel konferencji zorganizowanej przez Europejską Platformę Technologiczną Sektora Leśno-Drzewnego w Lahti w końcu ubiegłego roku.

Grzegorz Kowaluk, Jakub Sandak: 
Problematyka drewna wielkowymiarowegow Akcji COST E40

W ostatnich kilku miesiącach odbyły się 2 spotkania akcji COST E40: w dniach 18-19 września 2006 roku w San Michele all'Adige (Włochy), warsztaty naukowe pt.: „Problematyka drewna wielkowymiarowego, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji we Włoszech", gdzie organizatorem był instytut CNR IVALSA w Trento, oraz w dniach 29-30 marca 2007 roku w Grenoble (Francja), gdzie współorganizatorem był Centre Technique du Papier. Tytułem akcji COST E40 jest: „Nowoczesne użytkowanie i produkty z drewna wielkowymiarowego włącznie z całym kompleksem leśno-drzewnym".

Magdalena Nowaczyk-Organista, Zofia Krzoska-Adamczak: 
Odporność na zimne płyny jako główne kryterium klasyfikacji powierzchni meblowych - wyniki badań międzylaboratoryjnych (ang.)

Do niedawna istniały zaledwie 3 normy europejskie dotyczące odporności powierzchni meblowych na działanie zimnych płynów, ciepła w próbie na mokro i w próbie na sucho. Taka sytuacja spowodowała, że w ramach 5. Projektu Badawczego UE podjęto badania metodyczne, nad rozszerzeniem metod oceny jakości powierzchni mebli, w wyniku których powstało 6 metod badawczych. Przybierają one kolejno (w ramach prac normalizacyjnych grupy CEN TC 207/WG7) formę projektów norm europejskich. Zdaniem członków grupy WG 7, poszerzony zbiór metod badawczych jest wystarczający do utworzenia jednolitego w Europie systemu klasyfikacji powierzchni mebli. 
Odporność powierzchni mebli na działanie zimnych płynów jest jedną z ważniejszych cech, dlatego członkowie grupy roboczej WG 7 postanowili sprawdzić ustalone wymagania klasyfikacyjne dla tej cechy w pierwszej kolejności.
Celem badań było sprawdzenie czy wybrane płyny, czas kontaktu płynu z powierzchnią oraz stopień odporności powierzchni zostały odpowiednio dobrane do poszczególnych klas odporności (A-E).
W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono między innymi, że należy zweryfikować zestaw zimnych płynów umożliwiających uzyskanie zgodnych wyników badań oraz zmodyfikować opis uszkodzeń powierzchni, zdefiniowany w normie EN 12720.

SYLWETKI UCZONYCH

Andrzej Grzywacz: 
Jubileusz Profesora Jerzego Ważnego - członka rzeczywistego PAN

W 2007 roku przypada Jubileusz 80 lat życia Profesora Jerzego Ważnego, wybitnego uczonego, specjalisty w szerokim zakresie ochrony drewna, obejmującej przemysł drzewny, leśnictwo, budownictwo i konserwację zabytków; członka rzeczywistego PAN oraz członka licznych akademii, towarzystw i instytucji naukowych krajowych i zagranicznych, wielce zasłużonego dla rozwoju nauki, drzewnictwa, ochrony drewna, ochrony zabytków i dóbr kultury narodowej.